HISTORIA MIASTA CHOJNICE

Drugim pod względem liczby mieszkańców (39,4 tys.), po Wejherowie, miastem Ziemi Kaszubskiej są Chojnice[1], położone w województwie pomorskim na pograniczu Pojezierza Krajeńskiego, Równiny Charzykowskiej i Równiny Tucholskiej. Miasto i najbliższa okolica mają klimat pojezierny. Klimat ten wraz z bogactwem olejków eterycznych i fitocydów (substancje bakteriobójcze) wydzielanych przez okoliczne lasy ma dobroczynny wpływ na ludzki organizm[2]. Nazwa Chojnice wywodzi się od nazwy charakterystycznego dla okalającej miasto puszczy pospolitego drzewa iglastego - choiny. Badaczom dziejów Chojnic wiele trudności sprawia wyjaśnienie samych początków miasta. Jest to konsekwencją stanu zachowania źródeł pisanych z okresu przedkrzyżackiego (tj. do 1309 r.), a także niewystarczającego jeszcze przebadania archeologicznego siedliska miejskiego (w obrębie średniowiecznych murów) i jego bezpośredniego zaplecza[3]. Przypuszcza się, że miasto było lokowane przez książąt pomorskich w II połowie XIII wieku na prawie lubeckim i wchodziło w skład kasztelanii szczycieńskiej. W 1309 r. Chojnice wraz z całym Pomorzem gdańskim dostały się pod panowanie Krzyżaków. Administracyjnie i wojskowo miasto podlegało komturstwu człuchowskiemu. Krzyżacy wykorzystując naturalne obronne położenie miasta między dwoma jeziorami (Zakonnym i Zielonym) zbudowali system fortyfikacyjny złożony z obronnych murów wzmocnionych 24 basztami, wałów i podwójnych fos oraz trzech bram wjazdowych (Człuchowska, Młyńska, Gdańska). Przystąpili też do zabudowy miejskiej, opartej na planie prostokątnego rynku z prostopadle skierowanymi do niego ulicami i ulicą okrężną. ślady średniowiecznej zabudowy zachowały się do dziś. W 1360 r. wielki mistrz Vinrych von Kniprode odnowił lokację miasta na prawie chełmińskim. Silne wzmocnione miasto stanowiło ważne ogniwo w całym systemie obrony krzyżackiej[4]. Na mocy II Pokoju Toruńskiego, który kończył trzynastoletnią wojnę z Zakonem Krzyżackim, w roku 1466 Chojnice wróciły do Polski, bardzo dynamicznie się rozwijając, aż do wybuchu wojen szwedzkich, które spowodowały długotrwałą stagnację. Po pierwszym rozbiorze Polski, miasto 21 września 1772 roku zostało włączone do Prus. Uczyniono je siedzibą administracji rozległego powiatu. 31 stycznia 1920 roku, po 148 latach niewoli, Chojnice wróciły do Polski. W okresie międzywojennym, pomimo wielu trudności, nastąpił rozwój przestrzenny miasta. Dużą rolę odgrywało rzemiosło i przemysł spożywczy. Odzyskana niepodległość sprzyjała ożywieniu ducha narodowego i rozwojowi ruchu społeczno-kulturalnego. Powstały liczne towarzystwa, m.in. Polskie Towarzystwo Krajoznawcze, Towarzystwo Miłośników Chojnic i Okolic, Towarzystwo Śpiewacze "Lutnia", Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" i Klub Żeglarski (22.03.1922- pierwszy w Polsce klub sportów wodnych). Pod patronatem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego 6 sierpnia 1932 roku otwarto w Chojnicach Muzeum Regionalne. Rozwój miasta przerwany został przez wybuch II wojny światowej. Niemcy wkroczyli do Chojnic 1 września 1939 r. Miasta bohatersko broniły oddziały Armii "Pomorze"[5]. Niedaleko Chojnic, pod Krojantami, miała miejsce słynna szarża 18 Pułku Ułanów Pomorskich na niemiecką piechotę pancerną. Po zakończeniu działań wojennych jedna trzecia miasta była kompletnie zniszczona, jednakże w stosunkowo krótkim czasie Chojnice, jako miasto powiatowe, stały się ponownie centrum życia gospodarczego, oświatowego i kulturalnego. Nastąpił rozwój przemysłu, silnie rozwinęło się budownictwo mieszkaniowe, zmieniła się zabudowa przestrzenna miasta. Chojnice należą do nielicznych miast, w których wyraźnie czuje się patynę wieków. Chodząc po ulicach, zaułkach otaczających Rynek, co krok można natknąć się na świadectwa historii, które dodają miastu uroku i tworzą osobliwy klimat szacunku dla przeszłości. Nazwane niegdyś przez Jana Długosza[6] "Kluczem i bramą Pomorza", mimo upływu czasu Chojnice zachowały wiele ze swego kulturowego dziedzictwa[7]. Nawiązując do kulturowej charakterystyki miasta, wyszczególnię następującą symbolikę, która obecna jest po dziś dzień:
1. HERB CHOJNIC - Od początków istnienia miasta herb Chojnic zawiera nie zmienione godło. Pochodzące z pierwszej połowy XIV wieku pieczęcie miejskie wyobrażały głowę tura przyozdobioną kwiatami i te elementy herbu przetrwały do chwili obecnej[8].
2. FLAGA MIASTA - W 1995 roku władze miasta postanowiły ustanowić flagę, wzorem wielu miast polskich i europejskich, zwłaszcza sięgających metryką do średniowiecza. Przy opracowaniu wzoru posłużono się ogólnie przyjętymi zasadami kompozycji kolorystycznej, iż kolor godła przechodzi na górny pas flagi, kolor tła na pas dolny, a pas dodatkowy tworzy się od innych elementów herbu. 16 lutego 1995 roku Rada Miejska uchwaliła, że flaga miasta jest to prostokątny płat tkaniny, składający się z trzech równej szerokości pasów poziomych barwy czarnej, złotej i srebrnej. Stosunek szerokości flagi do długości wynosi 5:8[9].
3. HEJNAŁ- W okresie przedrozbiorowym miasto zatrudniało trębacza, którego obowiązkiem było wygrywanie hejnału z wieży kościoła Św. Trójcy na rynku. W księgach miejskich znajdują się zapisy o powinnościach trębacza i jego wynagrodzeniu, natomiast nigdzie nie zachował się zapis nutowy hejnału. Do tradycji postanowiono powrócić w 1937 r., z okazji organizowanych Dni Chojnic. Z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Chojnic i Okolicy hejnał skomponował kapelmistrz I Batalionu Strzelców Józef Morawiec. Kompozycję przypomniano po wojnie w 1947 roku, ale wygrywanie hejnału nie przyjęło się na stałe. Dopiero podczas obchodów 700-lecia Chojnic w 1975 roku, z udziałem kompozytora zrekonstruowano melodię i sygnał muzyczny zaczął codziennie rozbrzmiewać z górnych okien ratusza. W 1990 roku Rada Miejska zatwierdziła hejnał. Jest on na co dzień odtwarzany mechanicznie przez całą dobę o pełnej godzinie, natomiast przy uroczystych okazjach grają go trębacze[10].
Atrakcyjność Chojnic potęgują walory bliskiej okolicy - krainy przepięknych jezior i borów, szlaków wodnych, znanych ośrodków letniskowych, rezerwatów przyrody i Parku Narodowego. W ciągu minionych siedmiu wieków Chojnice były ważnym punktem na mapach podróżników. Dla jednych stanowiły cel, dla innych zaś tylko etap podróży, lecz zawsze skłaniały do zamierzonego postoju, jako miasto krzyżujących się traktów, interesów gospodarczych i żywych nurtów społecznych.

[1] J. Szukalski: Na Kaszubach, Warszawa 1995, s.36.
[2] Z. Buława: Chojnice-historia, promocja, gospodarka, Bydgoszcz 2001, s.4.
[3] K. Bruski: Chojnice w Średniowieczu (do roku 1466), [w:] K. Ostrowski (red.): Dzieje Chojnic, Chojnice 2003, s.46.
[4] Chojnice - Na turystycznym szlaku... Przewodnik wydany przy udziale Urzędu Miejskiego, Włocławek 1996, s.2.
[5] Ibidem
[6] Jan Długosz (1415-1480) - był kanonikiem krakowskim, historykiem i dyplomatą.
[7] J. Cherek, K. Ostrowski: Chojnice-traktem starego miasta, [w:] Z. Buława (red.): Chojnice-traktem starego miasta, s.1.
[8] Strona internetowa miasta Chojnice: www.miasto.chojnice.pl
[9] K. Ostrowski: Symbole Królewskiego Miasta, [w:] Z. Buława (red.): Chojnice traktem starego miasta, s.3.
[10] Strona internetowa: www.erdman.chojnice.pl

WIADOMOŚCI ARCHIWALNE