WPŁYW BIOGRAFII NA POGLĄDY I DZIAŁALNOŚĆ

ALEKSANDER KAMIŃSKI

Aleksander Kamiński pseudonim "Kamyk", przybrane nazwisko - Aleksander Kędzierski - to jeden z najbardziej zasłużonych pedagogów i nauczycieli akademickich. Był profesorem Uniwersytetu Łódzkiego, historykiem i działaczem harcerskim . Urodził się 28.01.1903 roku w Warszawie. W 1905 roku przeniósł się wraz z rodziną na Ukrainę, gdzie spędził dzieciństwo i młodość. W 1910 roku Aleksander rozpoczął naukę w czteroklasowej rosyjskiej szkole powszechnej, którą ukończył w 1914 roku. Trudna sytuacja materialna rodziny po śmierci ojca w 1911 roku zmusiła dwunastoletniego Aleksandra do zakończenia edukacji na poziomie elementarnym i podjęcia pracy zarobkowej jako chłopiec na posyłki w banku. W 1915 roku przeniósł się z matką do Rostowa nad Donem, a rok później do Humania, gdzie w niejasnych okolicznościach rozstał się z matką i uzyskał pomoc od wuja. W styczniu 1918 roku wstąpił do 1 Humańskiej Drużyny Harcerskiej im. Tadeusza Kościuszki, a w czerwcu złożył przyrzeczenie harcerskie. Po przybyciu do Polski zamieszkał w pruszkowskiej bursie dla chłopców, której wychowawcą został w 1922 roku. Ukończył szkołę średnią, zdał maturę i w 1923 rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim, które ukończył w 1928 roku. W tym czasie aktywnie uczestniczył w pracy harcerskiej pruszkowskich drużyn, prowadził II podwarszawski Hufiec Harcerski. Przeszedł wszystkie szczeble harcerskiej kariery. Pracując jako wychowawca, a od 1925 r. kierownik największego zakładu opiekuńczego w Pruszkowie gdzie prowadził kursy harcmistrzowskie, kursy drużyn zuchowych, harcerskich oraz kontynuował eksperyment pedagogiczny polegający na zastosowaniu metody zuchowej i harcerskiej w nauczaniu dużą wagę przywiązując do samowychowania. Interesował się także pracą J. Korczaka, i jego systemem wychowawczym opartym na samorządzie. "Samorząd winien być organizacją żywą, winien się ulepszać, nie może znieruchomieć w formach pierwotnych, winien nade wszystko unikać mechanizacji i rutyny". Uważał, że samorządy młodzieżowe mogą stać się istotną drogą pozwalającą na kształcenie w młodych umysłach właściwych postaw, głównie autodyscypliny gdyż "w warunkach autonomii jednostka i grupa społeczna mogą rozwijać się najpełniej i najkorzystniej dla siebie i dla społeczeństwa". W notatniku Kamyka z tego okresu można znaleźć zdanie: wychowanie jest taką sztuką, która nie znosi żadnych szablonów.

W latach XX-tych był instruktorem w Komendzie Warszawskiej Harcerzy, a w okresie 1928-29 Komendantem Chorągwi Mazowieckiej. W 1929 roku ukazały się jego pierwsza felietony i opowiadania. Najważniejszym z nich było opowiadanie pod ogólnym tytułem "Antek Cwaniak", które stało się pierwszym tomem trylogii ruchu zuchowego. Działalność Kamyka znana jest zwłaszcza podczas drugiej wojny światowej na gruncie Związku Harcerstwa Polskiego, głównie za sprawą książki "Kamienie na szaniec" opisującej działalność harcerzy, warszawską rzeczywistość tamtego okresu. Gdy wybuchła wojna, Kamiński był jednym z pierwszych współtwórców organizacji konspiracyjnego harcerstwa - Szarych Szeregów. Na czele organizacji stanął Florian Marciniak, którego doradcą został Kamiński. W 1941 roku Kamiński został szefem Biura Informacji i Propagandy Okręgu Stołecznego Armii Krajowej, zorganizował Organizację Małego Sabotażu "Wawer" i kierował nią do wybuchu Powstania.

Kamiński zgłosił się do nowo tworzonego Związku Harcerstwa Polskiego i został powołany na jego wiceprzewodniczącego . Okres stalinizmu przyniósł mu wiele cierpkich doświadczeń - był prześladowany w sposób jawny i ukryty. W roku 1947, na wniosek ówczesnego ministra oświaty, Aleksander Kamiński został wyłączony z udziału w ZHP za rzekomo "reakcyjne poglądy na temat harcerstwa", a w 1948 zwolniony z funkcji, pozbawiony stopnia instruktorskiego i usunięty ze Związku. W grudniu Aleksander Kamiński zaprosił grono wybitnych instruktorów, którzy włączyli się następnie w obrady Łódzkiego Zjazdu Działaczy Harcerskich. W latach 1956-58 pełnił funkcję przewodniczącego Naczelnej Rady Harcerskiej. Zrezygnował, gdy PZPR podporządkowała sobie harcerstwo. Głosił myśl, iż chcę być wierny samemu sobie. Ponieważ za najwyższy, naczelny cel wychowania zuchowego Aleksander Kamiński uważał wychowanie w dzielności, gdyż w tej cesze widział najwyższą wartość ludzką, uważał, że jest ona fundamentem charakteru, a tylko ludzie z charakterem mogą budować lepszy świat. Idealny zuch w koncepcji A. Kamińskiego to ktoś: dzielny, wytrwały, odpowiedzialny, rzetelny, prawdomówny, uczciwy, karny, posłuszny, koleżeński, uczynny i ofiarny. Zuch ciągle się doskonali, jest energiczny, samodzielny, zaradny, ciekawy świata, sprytny i zręczny. Zuch to także ideał Polaka - kocha i służy Bogu i ojczyźnie najlepiej jak potrafi.

Od 1958 roku intensywnie pracował naukowo na Uniwersytecie Łódzkim. Najpierw został adiunktem w Zakładzie Socjologii i kontynuował przygotowania do habilitacji. W listopadzie 1959 r. zdał kolokwium habilitacyjne na Wydziale Pedagogicznym UW, a w lipcu 1960 otrzymał stopień docenta. Od 1962 r. do emerytury (1972) kierował Katedrą Pedagogiki Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego. W 1975 roku w audycji radiowej na pytanie "o co mu w pracy wychowawczej szło" Kamiński odpowiedział: "Niezależnie od tego w jakim zawodzie pracowałem - nauczyciel, wychowawca internatu, pracownik społeczny, oficer, publicysta, pracownik naukowy - niezależnie od tego jakim instytucjom służyłem swą pracą, niezależnie od tego jaki był temat mej aktywności pisarskiej, zawsze usiłowałem zjednywać ludzkie dusze dla ideału Polski godnej szacunku i do ideału Polaków o moralności społecznej godnej szacunku. A przy tym starałem się czynić to jakoś tak, aby słowa: Polska, Polacy wymieniać jak najrzadziej".

Aleksander Kamiński zmarł 15 marca 1978 roku, dołączając do swoich harcerskich przyjaciół o których zawsze pamiętał. Został pochowany w kwaterze Szarych Szeregów na Powązkach Wojskowych w Warszawie.

Bibliografia

1. W. Okoń: "Słownik pedagogiczny", Warszawa 1975.

2. A. Janowski: "Być dzielnym i umieć się różnić - Szkice o Aleksandrze Kamińskim", Warszawa 1992.

3. A. Kamiński: "Aktywizacja i uspołecznienie uczniów w szkole podstawowej", Warszawa 1966.

4. A. Zawadzka: "O Aleksandrze Kamińskim >>Kamyku<<", Warszawa 2001.

JANUSZ KORCZAK

Janusz Korczak właściwe Henryk Goldszmit, polski prozaik żydowskiego pochodzenia, lekarz, pedagog i publicysta. Urodził się 22 lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie. Brak dokładnej daty rocznej Korczak tłumaczył zaniedbaniem formalności metrykalnych przez ojca. Pochodził z rodziny Goldszmitów żyjących od wielu pokoleń w Polsce, która była związana z ruchem oświatowym - Haskalą . W ósmym roku życia rozpoczął naukę w szkole początkowej Augustyna Szmurły, gdzie panował surowy porządek. Tak głęboko przejął się stosowaną tam karą chłosty, że rodzice musieli zabrać go ze szkoły. Przebywając w domu i przygotowując się do pierwszej klasy gimnazjum, marzył o lepszym świecie, w którym nie będzie okrucieństwa i niesprawiedliwości. Marzenia te znalazły odbicie w Królu Maciusiu Pierwszym. Choroba psychiczna ojca i jego przedwczesna śmierć spowodowały, że wcześnie musiał zarabiać na utrzymanie rodziny. Studiował medycynę na Uniwersytecie Warszawskim, a także w Berlinie, Paryżu i Londynie. Pracował w warszawskim szpitalu dziecięcym. Kierował Domem Sierot dla dzieci żydowskich (1912-1942) oraz współtworzył Nasz Dom - sierociniec dla polskich dzieci (w Pruszkowie w 1919 r. i w Warszawie od 1928 r.). W obu placówkach realizowano jego autorski system wychowawczy, a także program badań nad rozwojem i życiem społecznym wychowanków. Członek wielu towarzystw społecznych i oświatowych, popularny wykładowca w seminariach i wyższych uczelniach, biegły sądowy w sprawach dotyczących dzieci. Założył eksperymentalną gazetę dziecięcą Mały Przegląd (1926-1939). W latach 1935-36 Korczak pod pseudonimem Stary Doktor wygłaszał pogadanki ("gadaninki") pt. Pedagogika żartobliwa w Polskim Radiu, skąd został usunięty w wyniku nagonki narodowców, którzy zarzucili mu "zażydzanie radia" i demoralizację (pretekstem było poruszenie tematu nocnego moczenia u dzieci). Henryk Goldszmit stworzył teorię pedagogiczną, o prekursorskim charakterze wobec ówczesnych teorii wychowawczych. Był zwolennikiem oświaty medycznej, świadomego rodzicielstwa i regulacji poczęć. Uznanie autonomii i godności dziecka było według niego sprawą priorytetową. "Dzieci - to przyszli ludzie. Więc dopiero będą, więc jakby ich jeszcze nie było. A przecież jesteśmy: żyjemy, czujemy, cierpimy". Przeciwstawiał się rozpowszechnionej w tamtym okresie praktyce pedagogicznej "wpajaniu dyscypliny", wykluczał kary cielesne, potępiał praktyki zawstydzania dziecka. Proponował system zachęt i trzy zasady wychowawcze: współgospodarzenie, współzarządzanie oraz oddziaływanie opinii społecznej, które realizował przez organizowanie sklepików szkolnych, gazetek, kółek zainteresowań, dziecięcego samorządu oraz sądów koleżeńskich, rozstrzygających konflikty i zatargi, a zarazem uczących odpowiedzialności i empatii. Wspierał wysiłek dzieci związany z samodoskonaleniem stosując różnego rodzaju zachęty, np. ceremoniał rannego wstawania, uroczyste wyprawianie do szkoły, konkursy życzliwości oraz przedstawienia teatralne. Korczak był pionierem walki o prawa dziecka. Domagał się uznania dziecka za pełnowartościowego człowieka od chwili narodzin i na każdym etapie swego istnienia. Uważał, że dziecko ma prawo być sobą, być takim, jakim jest. Jeżeli dziecko jest "pełnym człowiekiem" to ma prawo do szacunku, ma prawo do tego, aby nie było lekceważone i ma prawo tego wymagać od dorosłych. Szacunek ten jest potrzebny i dla jego niewiedzy i dla jego wysiłku poznawczego. Poglądy te znalazły odbicie w nowoczesnym antyautorytarnym systemie wychowania, który respektował potrzeby i dążenia dziecka, a zarazem skłaniał dziecko do pracy nad sobą. Próbował znaleźć odpowiedź na podstawowe pytanie: czym jest w swej istocie wychowanie? Swój pogląd w tej kwestii formułował przed wojną w licznych artykułach, gdzie głosił tezę, że "Wychowywać znaczy chować, chronić, ukrywać przed krzywda i szkodą, zabezpieczyć". Wychowanie według Korczaka to przede wszystkim opieka, obrona, obowiązek chronienia dzieci przed niedomaganiami otaczającego ich świata, nieuporządkowanego, źle urządzonego i źle rządzonego, prawie w ogóle nie dostrzegającego istnienia dzieci, nie rozumiejącego potrzeb i spraw "ludu małorosłego". Nie ma jasnego podziału pomiędzy wychowywaniem dziecka a opieką nad nim. Takie rozumienie istoty, sensu wychowania przenika całą spuściznę pedagogiczną "Starego Doktora". Zasadniczym elementem w poglądach pedagogicznych J. Korczaka, obok metod i technik wychowania jest sam ich realizator. Dobry wychowawca- opiekun musi spełnić przede wszystkim podstawowy wymóg, jakim jest poznanie samego siebie. "Bądź sobą - szukaj własnej drogi. Poznaj siebie , zanim zechcesz dzieci poznać. Zdaj sobie sprawę z tego, do czego sam jesteś zdolny, zanim dzieciom poczniesz wykreślać zakres ich praw i obowiązków. Ze wszystkich sam jesteś dzieckiem, które musisz poznać, wychować i wykształcić przede wszystkim". Z potrzeby indywidualnego podejścia wychowawcy do każdego dziecka bądź zauważenia i podkreślenia wyjątkowej roli dziecka w życiu społecznym wynika, iż Korczak nieustannie podkreśla fakt, że dziecko w żadnym momencie swojego życia nie może być przedmiotem manipulacji świata dorosłych. Twierdził, że niezbędna jest "ochocza praca, [...] mocny wysiłek, czyn o wyraźnym celu, gdy potrzebny pośpiech rąk i wynalazczość umysłu" . Stary Doktor był także człowiekiem ceniącym podstawowe ludzkie wartości: sprawiedliwość, szacunek, godność, piękno, prawdę i miłość do bliźniego. W godzinie śmierci tj. około 6 sierpnia 1942 roku, Korczak nie opuścił swoich podopiecznych. Razem z nimi podążał na śmierć do obozu zagłady w Treblince. "Czy słyszycie sąsiedzi zza murka, Co na śmierć nasza patrzycie przez kratę? Janusz Korczak umarł, abyśmy Mieli także swe Westerplatte". Życie Janusza Korczaka jest dla nas wszystkich wielką lekcją. Jego praca, mimo iż powszechnie znana, jest wciąż odkrywana na nowo. Jego nauczanie głoszone wiele lat temu pozostaje dziś bardziej aktualne niż kiedykolwiek przedtem. Korczak stwierdził, iż pedagogika nie jest nauką o dzieciach, lecz nauką o ludziach. Dzieci stanowiły centralny punkt jego pracy przez całe życie.

Bibliografia:

1. Janusz Korczak - "Jak kochać dziecko".

2. Janusz Korczak - "Szare dni, Pisma wybrane t. III".

3. Janusz Korczak - "Prawo dziecka do szacunku".

4. Janusz Korczak - "Król Maciuś pierwszy".

5. Maria Falkowska - "Kalendarz życia, działalność i twórczość Janusza Korczaka".

6. Wincenty Okoń - "Słownik Pedagogiczny".